Kserokopie i reprodukcje utworów chronionych

Opracowanie przepisów, zaktualizowane 2 listopada 2026. Informacja ogólna, a nie porada prawna: przepisy się zmieniają, sprawdzaj je w źródle.

W skrócie

• Zwielokrotnienie utworu chronionego (książki, czasopisma, nut, zdjęcia, ilustracji) wymaga co do zasady zgody autora lub jego następców prawnych.
• W przypadku kserokopii i reprodukcji na papierze („reprografii”) książek i prasy prawo to jest z mocy ustawy przenoszone na upoważnioną organizację: we Francji jest to CFC (Centre français d'exploitation du droit de copie – francuska organizacja zbiorowego zarządzania prawem do kopiowania). Tylko CFC może zawierać umowy licencyjne na takie kopie (CPI – Code de la propriété intellectuelle, francuski kodeks własności intelektualnej, art. L. 122-10).
• Kopia prywatna to wąski wyjątek: kopia sporządzona z legalnego źródła, przeznaczona wyłącznie do prywatnego użytku kopiującego. Punkt ksero, który sam wykonuje kopie dla klienta, według orzecznictwa nie mieści się w tym wyjątku.
• Naruszenie praw (contrefaçon): do 3 lat pozbawienia wolności i 300 000 € grzywny (CPI, art. L. 335-2).

1. Zasada: zgoda autora

Code de la propriété intellectuelle (CPI) zastrzega dla autora prawo do zwielokrotniania. Każde zwielokrotnienie bez zgody, poza wyjątkami ustawowymi, stanowi naruszenie (contrefaçon).

• Sankcja: art. L. 335-2 (wersja obowiązująca od 5 czerwca 2016 r.): 3 lata pozbawienia wolności i 300 000 € grzywny; 7 lat i 750 000 € w zorganizowanej grupie przestępczej. Źródło: https://www.legifrance.gouv.fr/codes/article_lc/LEGIARTI000032655082/
• Czas ochrony: 70 lat od śmierci autora (CFC przypomina o tym w swoich najczęstszych pytaniach). Uwaga: przekład, wydanie z komentarzem lub nowy skład mogą pozostawać chronione, nawet jeśli oryginalny utwór należy do domeny publicznej.

2. Reprografia: obowiązkowe zbiorowe zarządzanie

CPI, art. L. 122-10 (wersja obowiązująca od 24 grudnia 2016 r.):

• opublikowanie utworu pociąga za sobą przeniesienie prawa do zwielokrotniania techniką reprograficzną na organizację zbiorowego zarządzania upoważnioną przez ministra właściwego ds. kultury;
• tylko ta organizacja może zawierać z użytkownikami umowy zezwalające na takie kopie;
• zgoda autora pozostaje konieczna w przypadku kopii przeznaczonych do sprzedaży, najmu, reklamy lub promocji;
• przez reprografię rozumie się zwielokrotnienie w postaci kopii na papierze lub równoważnym nośniku techniką fotograficzną lub o równoważnym działaniu, umożliwiającą bezpośrednie odczytanie.

Źródło: https://www.legifrance.gouv.fr/codes/article_lc/LEGIARTI000033688059

CFC jest organizacją upoważnioną w zakresie kserokopii książek i prasy. Reprezentuje autorów i wydawców francuskich oraz zagranicznych bez konieczności ich zgłoszenia; autorzy i wydawcy nie mogą samodzielnie zarządzać tym prawem (CFC, pytania i odpowiedzi). Zezwolenia mają postać umów z deklaracją kopiowanych utworów i zapłatą wynagrodzenia (Tarif général de redevances – ogólna tabela stawek). Źródła: https://v1.cfcopies.com/questions-reponses oraz https://www.cfcopies.com/

Istniejące umowy (przykłady, CFC): oświata (szkolnictwo podstawowe, średnie, wyższe), administracja i samorządy, przedsiębiorstwa („Copies internes professionnelles” – kopie wewnętrzne do celów zawodowych) itd. Umowa „Copies internes professionnelles” przewiduje, że przedsiębiorstwo, które ją podpisało, informuje CFC, gdy zleca wykonanie kopii usługodawcy. Źródło: https://www.cfcopies.com/media/445/download/Contrat-CIPro.pdf

Umowa „Copies-services” dla punktów ksero: CFC oferuje specjalną umowę branżową, która pozwala firmie reprograficznej kserować lub udostępniać klientom środki do kserowania stron książek i artykułów prasowych. Według CFC zezwolenie musi posiadać punkt ksero, a nie jego klient. Główne warunki:

• reprodukcja publikacji w całości jest zakazana;
• najwyżej 10 % treści jednej książki, 20 % treści jednej publikacji prasowej;
• niektórych utworów, wymienionych na liście aktualizowanej przez CFC, nie wolno reprodukować; wyłączone są przeglądy prasy i materiały dydaktyczne;
• plakat dostarczony przez CFC, przypominający o tych ograniczeniach, musi być wywieszony w widocznym miejscu w lokalu;
• wynagrodzenie roczne za każdy lokal, zależne m.in. od liczby kopiarek i bliskości uczelni.

Źródło: CFC, „Copies services”: https://v1.cfcopies.com/copie-professionnelle/copies-services

Upoważnienie CFC do zarządzania prawem do reprografii zostało przedłużone na pięć lat zarządzeniem (arrêté du 8 juillet 2026): https://www.legifrance.gouv.fr/jorf/id/JORFTEXT000054442407

3. Kopia prywatna: wąski wyjątek

CPI, art. L. 122-5, pkt 2 (wersja obowiązująca od 1 stycznia 2023 r.): autor nie może zakazać „kopii lub reprodukcji sporządzonych z legalnego źródła i przeznaczonych wyłącznie do prywatnego użytku kopiującego”, nieprzeznaczonych do zbiorowego korzystania (z wyjątkami dotyczącymi dzieł sztuki, programów komputerowych i baz danych). Źródło: https://www.legifrance.gouv.fr/codes/article_lc/LEGIARTI000037388886/

Kto jest „kopiującym”? W wyroku Rannou-Graphie (Cour de cassation – francuski Sąd Kasacyjny, I Izba Cywilna, 7 marca 1984 r., nr 82-17.016, opublikowany w zbiorze urzędowym) samoobsługowy punkt ksero umożliwił klientowi wykonanie kilkudziesięciu kopii rozdziału książki. Sąd uznał, że kopiującym w rozumieniu ustawy z 11 marca 1957 r. (obecnie art. L. 122-5 CPI) jest ten, kto posiada urządzenie w swoim lokalu i eksploatuje je, udostępniając je klientom, bez względu na to, czy urządzenie obsługuje klient, czy pracownik, o ile przedsiębiorstwo zapewnia jego działanie pod swoim nadzorem i kontrolą. Ponieważ kopie nie były przeznaczone do prywatnego użytku tego kopiującego, a prowadzący czerpał z nich korzyść, wyjątek kopii prywatnej nie miał zastosowania; skazanie za naruszenie praw zostało utrzymane. Źródło: https://www.legifrance.gouv.fr/juri/id/JURITEXT000007013790

Aktualne znaczenie: CFC nadal opiera się na tym rozumowaniu: punkt ksero, który kontroluje urządzenia zainstalowane w swoim lokalu, jest kopiującym, a jego klient nie może powoływać się na kopię prywatną (strona „Copies services” powyżej). Samoobsługa czy kopie wykonywane przy ladzie: w obu przypadkach zezwolenie musi posiadać punkt ksero.

4. Co może robić punkt ksero

Bez przeszkód:

• reprodukować dokumenty, których autorem jest klient lub do których posiada prawa (własne teksty, zdjęcia, logo);
• reprodukować utwory z domeny publicznej w niechronionym wydaniu;
• reprodukować teksty urzędowe w postaci udostępnianej przez Légifrance (ustawy, kodeksy, Journal officiel, orzeczenia sądowe), których treść, o ile nie zaznaczono inaczej, jest objęta licence ouverte Etalab 2.0 (otwartą licencją) (Légifrance, strona „Open data et API”: https://www.legifrance.gouv.fr/contenu/pied-de-page/open-data-et-api). Natomiast wydania z adnotacjami lub komentarzem publikowane przez prywatnego wydawcę (kodeksy z adnotacjami, zbiory z komentarzem) nie są objęte tą licencją: ich przypisy i komentarze są chronione jak każdy inny utwór. Do potwierdzenia u prawnika.

Z ostrożnością / za zezwoleniem:

• kserokopie fragmentów książek lub czasopism dla klienta: podlegają zbiorowemu zarządzaniu przez CFC; punkt ksero musi mieć podpisaną umowę „Copies-services” (najwyżej 10 % książki, 20 % publikacji prasowej);
• odbitki przeznaczone do sprzedaży, najmu lub wykorzystania w reklamie: konieczna zgoda autora lub wydawcy (art. L. 122-10);
• reprodukcja w całości książki lub nut dostępnych w handlu: odmówić bez zgody wydawcy.

Punkty odniesienia CFC dla kopii dydaktycznych (umowy dla oświaty): najwyżej 10 % książki i 30 % numeru czasopisma, z podaniem danych bibliograficznych utworu. Limity te dotyczą tych umów; nie stanowią ogólnej reguły prawnej. Źródło: https://v1.cfcopies.com/questions-reponses

Nuty: SEAM (Société des éditeurs et auteurs de musique – Stowarzyszenie Wydawców i Autorów Muzyki) jest organizacją upoważnioną przez ministra kultury do zarządzania prawem do zwielokrotniania wydanej muzyki techniką reprograficzną; jej upoważnienie zostało przedłużone na pięć lat zarządzeniem z 29 sierpnia 2026 r. (arrêté du 29 août 2026) (JO z 11 września 2026 r.). SEAM wskazuje, że zezwala na kserokopie wydanych utworów dostępnych w handlu w ramach swoich umów, a kserowanie nut, nawet utworu z domeny publicznej, nie jest swobodne: wydanie zawiera elementy chronione. Źródła: https://www.legifrance.gouv.fr/jorf/id/JORFTEXT000054826937 oraz https://www.seamfrance.fr/divers/les-questionsreponses-faq/faq-photocopies/

5. Praktyczne wskazówki

• Zapytać klienta, czy jest autorem lub czy ma zezwolenie; odnotować to na zleceniu.
• Wywiesić przy kopiarkach samoobsługowych przypomnienie zasad (prawo autorskie, kopia prywatna).
• Podpisać z CFC umowę „Copies-services” i wywiesić dostarczony plakat przy kopiarkach; w sprawie nut zwrócić się do SEAM.

Główne źródła

• CPI, art. L. 122-10: https://www.legifrance.gouv.fr/codes/article_lc/LEGIARTI000033688059
• CPI, art. L. 122-5: https://www.legifrance.gouv.fr/codes/article_lc/LEGIARTI000037388886/
• CPI, art. L. 335-2: https://www.legifrance.gouv.fr/codes/article_lc/LEGIARTI000032655082/
• CFC, pytania i odpowiedzi: https://v1.cfcopies.com/questions-reponses
• CFC, umowa Copies internes professionnelles: https://www.cfcopies.com/media/445/download/Contrat-CIPro.pdf
• CFC, Copies services: https://v1.cfcopies.com/copie-professionnelle/copies-services
• Cour de cassation, I Izba Cywilna, 7 marca 1984 r., nr 82-17.016: https://www.legifrance.gouv.fr/juri/id/JURITEXT000007013790
• Arrêté du 8 juillet 2026 (upoważnienie CFC): https://www.legifrance.gouv.fr/jorf/id/JORFTEXT000054442407
• Arrêté du 29 août 2026 (upoważnienie SEAM): https://www.legifrance.gouv.fr/jorf/id/JORFTEXT000054826937
• SEAM, pytania o kserokopie: https://www.seamfrance.fr/divers/les-questionsreponses-faq/faq-photocopies/

Informacja ogólna, a nie porada prawna. Opracowano 1 listopada 2026 r.

Wersja tekstowa : Markdown